Grootheidswaan, je lijdt eraan

Grootheidswaan, je lijdt eraan

Ik zie steeds meer mensen die zichzelf heel bijzonder voordoen. Waar dit voorheen meestal verborgen bleef, is door de komst van sociale media het hek van de dam. Elke dag zie ik wel iemand iets plaatsen over duizenden euro’s omzet als ZZP’er, iets over zijn of haar unieke werkmethode of zie ik een video waarin iemand vertelt over zijn of haar buitengewone levenspad; van de bodem naar de top.

 

Deze mensen verschijnen in podcasts, zittend in lederen stoelen, strooiend met hun levenswijsheden en gelikte oneliners. De video’s worden ondertiteld met grote blokletters, zodat jij je in de bus of trein ook zonder geluid kunt vergapen aan hun inspirerende verhaal. Ze zeggen je tussen de regels door: ‘Ik ben bijzonder en ik werk met net zulke bijzondere mensen. Ik doe ertoe. Deel of like mijn content. Laat zien dat jij er ook toe doet. Succes, dat is maakbaar. Populariteit, dat is mijn mindset. Bijzonderheid, dat zit in mijn DNA. Kijk mij: ik ben de kip met de gouden eieren. Kom! Sluit je aan en luister naar mij! Doe je dat niet, dan blijf je een sukkel.’

 

Ook organisaties lijden steeds vaker aan deze vorm van grootheidswaan. Meestal ingegeven door behaald succes of verkregen populariteit. Ze zeggen: ‘Hoe wij het hier doen, dat is uniek, dat is bijzonder’. Waar ze ooit door bescheidenheid en leergierigheid tot hun mooie prestaties kwamen, verkondigen ze nu vanaf de top van de berg hun waarheid. De verzadiging is opgetreden.

 

De mensen binnen zo’n organisatie gaan zich steeds meer identificeren met hun behaalde succes en bijbehorende status van bijzonderheid. Hun blinde vlek heet: de realiteit. En die blinde vlek wordt steeds groter. Aan het hoofd van zo’n systeem staat vaak een leider met een sterke visie, een autoriteit waar de andere leden van het systeem blindelings achteraan lopen. Tegenspraak binnen zo’n systeem is er nauwelijks. In de geschiedenis zijn er vele voorbeelden van groeperingen die zo’n systeem van gelijkgestemden vormden en critici buitensloten. Hun succes en populariteit waren het bewijs van bijzonderheid. Wie dat tegenspreekt, die doet er niet toe.

 

Maar laten succes en populariteit nou net twee zaken van tijdelijke aard zijn. Iets dat mensen binnen het systeem vaak niet meer kunnen bevatten. Ze leven in hun blinde vlek, in stand gehouden door de leiding. Wat gebeurt  dan automatisch bij tegenslag? Wat als andere organisaties ook aan de weg blijken te timmeren? Dan is er niemand die een spiegel voorhoudt aan de leiders. Om hen heen scharrelen namelijk slechts jaknikkers en trouwe volgers. Het enige dat de leiders kunnen doen is anderen de schuld geven. De buitenwereld, de critici, de media, de bond, de arbitrage, de regelgeving, de verschillen in budget. Het ligt aan alles en iedereen, behalve aan henzelf. Hun organisatie is heilig, uniek en bijzonder. Ze geven er immers zelf leiding aan.

 

Dit zijn de eerste tekenen van een systeem in verval. Interne twijfels, strubbelingen en gedwongen en zelfgekozen vertrekken zullen volgen. Er gaat steeds meer getwijfeld worden aan de leiding, ook al zal dat zelden hardop worden uitgesproken. De leiders verlaten meestal spoedig de organisatie of ruimen de kritische volgers uit de weg. Wat overblijft is een chaotisch en ongebalanceerd geheel, vol politiek en machtsspelletjes. Menig bolwerk, menig succesvol sportteam is zo ten onder gegaan aan het eigen succes en de misvatting zelf onaantastbaar en heel bijzonder te zijn. Vaak duurt het jaren, zo niet decennia, voordat de puinhopen zijn opgeruimd.

 

Grootheidswaan, de killer van elk individu en elk systeem. De leergierigheid vanuit een open geest neemt af. Er wordt meer gepredikt dan geluisterd. Het ego is leidend. Bescheidenheid is door de achterdeur vertrokken. Grootheidswaan is de ideale voedingsbodem voor elke hype. Het geldt voor elke succesvolle organisatie of sportploeg en elk populair of succesvol individu: als men teveel in zichzelf gaat geloven, gaat de afdaling sneller dan de beklimming heeft geduurd.

 

Grootheidswaan is een gevaarlijk overlevingsmechanisme. Een sluipmoordenaar van de eigen carrière. Dit overlevingsmechanisme zie ik vaak terug bij succesvolle mensen. Dan vooral bij mensen die in hun eigen jeugd niet echt gezien zijn. Het jongetje dat niet door zijn vader werd gezien, behalve als hij presteerde. Het meisje dat werd overgeslagen in het gezin, omdat haar vader meer liefde toonde voor haar broers. Natuurlijk moesten deze kinderen zich vaak groter voordoen dan ze waren. Alleen maar om door hun vader of moeder gezien te worden. En lukte het niet binnen het gezin, dan werd deze drang uiteraard voortgezet in een projectie op anderen, vooral andere autoriteiten. Deze mensen komen vaak op leidinggevende posities terecht. Ze zijn scherp gericht op andere autoriteiten: de baas, de manager, de coach, de media, de vakgenoten, de fans, eigenlijk iedereen die maar zou kunnen zeggen: ‘Ik zie je, je mag er zijn. Je bent wel bijzonder’. En zo ontstaat de identificatie met het succes en de populariteit. Het werkt verslavend. Steeds ben je weer op zoek naar likes, fans en volgers. Nooit is het genoeg. Uiteraard niet. Het is niet dat waar je echt diep van binnen naar op zoek bent: de liefde en goedkeuring van je beide ouders.

 

Maar besef: ook jouw roem is tijdelijk. De fans houden eens op met jou bevestigen. Misschien wel sneller dan je denkt. Ergens op een zolderkamer of een donkere sporthal werkt je vervanger al aan zijn of haar weg naar jouw positie. En dan komt de klap nog harder. Ineens lopen je fans naar de volgende die bewierookt wordt. En dan is je identificatie met je succes en roem precies datgene wat je nekt. Als mensen je geen lof meer geven, wat stel je dan nog voor? Een pijnlijk besef dat alles waar je eens in geloofde, totaal niet waar blijkt te zijn. Een continue onrust maakt je meester. Een gevoel van leegte, jij alleen met jezelf en je vergane glorie. Jij starend naar je medailles of gouden platen aan de muur. Op telvisie zie je in je ooghoek de volgende generatie succesvol zijn, daar op het podium dat eens van jou was.

 

 

 

Ik zie ze in grote getalen, de mensen die de identificatie met hun roem of succes niet kunnen loslaten. Oud-topsporters die analisten op televisie worden. Bij bedrijven spreken over hun succesvolle loopbaan. Ze worden aangekondigd als ‘de medaillewinnaar’ of ‘de oud-international’ of ‘werd kampioen met Ajax in 1995’. Wederom hebben ze een manier gevonden om te overleven en bevestiging van hun bijzonderheid te krijgen. Maar wat doen ze in de tijd dat ze niet op televisie zijn of optredens bij bedrijven hebben? Thuis, wachtend op een volgende klus.

 

Eens werkte ik met een man. Hij had een rijke carrière als voetballer. Na zijn succesvolle loopbaan werd hem direct het trainerschap aangeboden. Hij bedankte netjes. “Er is zoveel meer in het leven dan voetbal”, zei hij. Hij kreeg een baan aangeboden als accountmanager bij de club waar hij afscheid nam. Hij bedankte wederom netjes. “Ik wil geen mascotte zijn, die alleen vanwege zijn status als oud-voetballer bij sponsoren op de koffie mag”. Hem werd het vak van mental coach aangeboden. Ook hiervoor bedankte hij. “Dan word ik altijd gezien als oud-voetballer en word ik die oude lul die vertelt.” Hij gunde zichzelf en anderen ruim baan. Een beroep buiten de sport gaf hem de kans om zichzelf uit te vinden. De mens die hij is buiten de schijnwerpers van het stadion en de media. En natuurlijk was dat angstig. Hij moest zijn reeds verdiende status opgeven. Het stemmetje riep des te harder: “Ga terug naar het voetbal, wat doe je jezelf aan?”. Hij besloot het leven aan te gaan, met alle liefde en angst die daarbij komen kijken. Wie ben ik, als ik loskom van de identificatie van mijn status, succes en populariteit? Jezelf vinden, dat kan in de schaduw.

 

De laatste weken van december ga ik me terugtrekken om mijn boek te schrijven. Even weg uit de topsport, die elke dag aan me trekt. De druk is hoog, want de deadline nadert. Mijn onzekerheid neemt toe. What the fuck ga ik schrijven? Wat voeg ik nou helemaal toe aan het geheel? De eerder genoemde, zelfverklaarde, bijzondere mensen en organisaties maken me soms onzeker. Ze spiegelen me in mijn angst. Mijn ouders hebben me altijd geleerd om bescheiden en netjes te blijven. Vaak trek ik me daarom terug, zelfs als anderen me een podium bieden. En dat voelt goed, want zo blijf ik trouw aan mijn afkomst en kan ik me op de inhoud van mijn werk blijven richten. Aan de andere kant maakt het me onrustig, omdat andere mensen wel de podia pakken en voluit praten over mijn vakgebied.

 

Het enige dat ik kan doen is zowel mijn eigen kracht als angst toelaten en gaan schrijven. In de schaduw. Ik laat de mensen met grootheidswaan hun ding doen, op sociale media. Ik laat ze mijn spiegel zijn. Roem en succes zijn tijdelijk. Me daarop richten geeft onrust. Bijdragen aan het grotere geheel, dat geeft voldoening en rust. Dat wordt de insteek van mijn boek. Een schrijven vanuit bescheidenheid, kwetsbaarheid en mijn eigen gevoel. Als ik me bijzonder ga vinden, ben ik verloren. Als ik me richt op het juiste, kan het nog wat gaan worden komend jaar.

 

Liefs, Daan

 

 

#zelfbewustzijn #zelfontwikkeling #leiderschap #grootheidswaan #jelijdteraan

Terug naar blog

Reactie plaatsen